Trước sự cạnh tranh ngày càng gay gắt trên thị trường gạo toàn cầu, Thái Lan cần thiết kế lại chiến lược để duy trì thị phần và khám phá những thị trường mới.

Bà Lisa Sriprasert, phó chủ tịch phụ trách hoạt động của Riceland International, một công ty xuất khẩu gạo Thái Lan, lưu ý một số yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu, bao gồm việc Ấn Độ nối lại xuất khẩu gạo và sự tăng giá gần đây của đồng baht. "Mọi người đều đang theo dõi chiến lược xuất khẩu gạo của Ấn Độ. Nếu nước này quyết định tràn ngập thị trường gạo, chúng ta có thể chứng kiến giá gạo trắng giảm mạnh", bà nói. Bà Lisa cho biết giá gạo trắng đã giảm trong những tháng gần đây do thị trường toàn cầu dư cung, nhưng gạo thơm Thái Lan vẫn giữ được giá cao. Tuy nhiên, gạo Thái Lan đang phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng tăng từ gạo thơm Việt Nam. Bà lưu ý rằng gạo thơm Thái Lan vẫn là sự lựa chọn hàng đầu của người tiêu dùng Mỹ, với doanh số bán hàng liên tục tăng bất chấp giá cao. Trong khi đó, Việt Nam đã chiếm được một phần đáng kể thị trường gạo thơm Thái Lan bằng cách cung cấp nhiều loại gạo với giá cả phải chăng hơn, thu hút hầu hết người tiêu dùng.

Theo Hiệp hội Xuất khẩu Gạo Thái Lan, giá gạo thơm Hom Mali của Thái Lan cho vụ mùa 2025/26 là 1.120 USD/tấn và gạo thơm Pathum Thani là 680 USD/tấn, trong khi gạo thơm của Việt Nam có giá từ 460 đến 900 USD/tấn, tùy thuộc vào giống. Bà Lisa cho biết: "Giá gạo Hom Mali cao có thể dẫn đến những hậu quả tiêu cực, đặc biệt khi nền kinh tế toàn cầu suy yếu. Thị phần của các loại gạo đắt tiền sẽ giảm khi sức mua của người tiêu dùng suy yếu." Bà nói thêm rằng Việt Nam có chiến lược khác, sản xuất gạo thơm mềm với giá cả phải chăng, tập trung vào sản lượng.

Nhiều giống gạo hơn

Bà Lisa cho biết các cơ quan quản lý gạo Thái Lan đang cố gắng quảng bá nhiều giống gạo thơm hơn, nhưng điều này rất khó khăn vì Hom Mali vẫn là giống gạo được biết đến nhiều nhất, và người ta còn ngần ngại hạ giá. "Các nhà điều hành ngành biết rằng việc cung cấp các giống gạo thơm khác là điều cần thiết cho sự tồn tại của Thái Lan trên thị trường. Mặc dù danh tiếng của gạo Thái Lan vẫn mạnh mẽ, nhưng di sản thương hiệu đang dần phai nhạt," bà nói. Bà Lisa cho biết Thái Lan cần các giống gạo khác để cạnh tranh trên thị trường gạo thơm. "Chúng ta phải tìm các giống thay thế để cạnh tranh với Việt Nam và nhắm đến phân khúc thị trường có giá thấp hơn một chút. Nếu muốn tạo ra nhiều thu nhập hơn cho đất nước, chúng ta phải phục vụ một thị trường rộng lớn hơn, thay vì chỉ tập trung vào gạo thơm cao cấp", bà nói.

Trong khi ủng hộ sự đa dạng hơn trong các loại gạo thơm, bà Lisa cảnh báo không nên làm người tiêu dùng choáng ngợp với quá nhiều lựa chọn. "Quá nhiều loại có thể gây nhầm lẫn cho khách hàng, và sản lượng có thể bị giảm. Ví dụ, để xuất khẩu 100 tấn gạo, cần khoảng 200 rai đất. Sản lượng lớn là yếu tố thiết yếu để cạnh tranh," bà nói.

Cải thiện năng suất

Bà Lisa cho biết Thái Lan có năng suất lúa trên mỗi rai thấp nhất trong số các nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, và đây là một điểm yếu lớn cần được cải thiện. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), năng suất lúa trung bình của Thái Lan là 473 kg/rai, trong khi năng suất của Việt Nam là 978 kg/rai và của Ấn Độ là 692 kg. Bà cho biết gạo Hom Mali là một giống gạo truyền thống, được canh tác từ nhiều năm nay, và năng suất của nó không thể tăng lên nếu muốn duy trì bản sắc của nó. "Việc bán gạo Hom Mali đòi hỏi phải kiểm tra ADN để đảm bảo độ thuần chủng. Nếu không đạt yêu cầu, nó không thể được bán," bà Lisa nói. “Để giải quyết thách thức này, chúng ta có thể nghiên cứu phát triển các giống mới bằng cách lai tạo các giống năng suất cao với giống hom mali. Điều này có thể tạo ra một loại gạo thơm mới với những đặc tính tương tự như hom mali, nhưng năng suất cao hơn.”

Phân khúc mới

Về chiến lược tồn tại của ngành gạo Thái Lan, ông Nop Dharmavanich, đồng sáng lập Rice Hub, một cộng đồng gồm những người trồng lúa và các bên liên quan, cho biết Thái Lan phải tạo ra các sản phẩm có giá trị cao, nổi bật thông qua hương vị độc đáo, phương pháp canh tác cẩn thận và quảng bá mạnh mẽ. Để đạt được mục tiêu này, Bộ Thương mại đã khởi xướng dự án Khaopraneat nhằm quảng bá gạo Thái Lan trong một phân khúc mới. Dự án này tập trung vào việc lựa chọn các giống gạo tốt nhất cho từng vùng, vào các phương pháp canh tác cẩn thận và vào hương vị và kết cấu độc đáo của từng giống. Chương trình này nhằm mục đích nâng tầm gạo Thái Lan từ một mặt hàng thông thường thành một sản phẩm văn hóa với hương vị, bản sắc và giá trị đặc trưng. Ông cho biết người tiêu dùng ngày nay quan tâm đến trải nghiệm ăn uống và sức khỏe của họ. “Người tiêu dùng sẵn sàng trả tiền cho hương vị và chất lượng của gạo,” ông Nop nói. Ông cho biết một số giống được bán với giá 120 hoặc thậm chí 200 baht/kg, đây là mức giá có lợi cho nông dân.

Đối với phân khúc này, canh tác hữu cơ đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng, trong khi một số giống có chứng nhận chỉ dẫn địa lý nhấn mạnh bản sắc độc đáo của chúng, mở ra thị trường mới cho gạo Thái Lan, ông Nop cho biết. Dự án nhằm mục đích tạo ra một thị trường mới bằng cách tập hợp 700-800 nhóm sản xuất gạo trên cả nước. 200 nhóm đầu tiên sẽ tham gia vào một sáng kiến ​​nâng cao chất lượng được thiết kế để thúc đẩy kết nối giữa thị trường trong nước và quốc tế, Bộ trưởng Thương mại lâm thời Suphajee Suthumpun cho biết. Các nhóm này sẽ nhận được hỗ trợ để giới thiệu những phẩm chất, hương vị, bản sắc và câu chuyện độc đáo của các giống gạo của họ. Mục tiêu là nâng cao nhận thức của người tiêu dùng và thu hút người mua quốc tế, những người sẽ được khuyến khích lựa chọn gạo Thái Lan một cách kỹ lưỡng như cách họ chọn cà phê hoặc rượu vang. Hơn nữa, các mạng lưới bao gồm khách sạn, nhà hàng và đầu bếp sẽ được mời tham gia lựa chọn các giống gạo cho các món ăn của họ, tăng thêm giá trị cho sản phẩm.

Ông Nop cho biết kể từ khi dự án được khởi động, các sáng kiến ​​kết nối kinh doanh đã được tổ chức, chẳng hạn như kết nối nhà hàng với nông dân trồng lúa. Ông cho biết đang có những nỗ lực khuyến khích việc sử dụng các giống gạo này làm nguyên liệu trong các sản phẩm thực phẩm khác, chẳng hạn như sữa chua, kem và sô cô la. 

Tăng cường hợp tác

Để định hướng và duy trì khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu, bà Lisa cho biết Thái Lan cần sự hợp tác chặt chẽ giữa khu vực công và tư nhân với mục tiêu chung. "Thái Lan có nhiều giống lúa khác nhau, nhưng thiếu sự phối hợp hành động giữa các nhà sản xuất giống, nông dân, nhà máy xay xát và người bán, chủ yếu là do sản lượng không đủ", bà nói. "Mặc dù có nghiên cứu, nhưng mỗi nhà nghiên cứu lại có xu hướng theo đuổi mục tiêu riêng của mình mà không có sự hợp tác thực sự, vì vậy các nỗ lực không bao giờ được mở rộng quy mô."

Bà Lisa cho biết với sự hợp tác được tăng cường kết hợp với việc tập trung vào các giống lúa đa dạng và hệ thống thủy lợi hiệu quả, ngành lúa gạo của Thái Lan có thể ở vị thế tốt hơn nhiều. "Nếu chúng ta muốn thâm nhập các thị trường mới, chúng ta nên nhắm mục tiêu vào các quốc gia mà Thái Lan chưa bán gạo, đặc biệt là những quốc gia có tiềm năng cao như Hàn Quốc và Ả Rập Xê Út, cũng như các thị trường khó tiếp cận khác, nơi cần sự hỗ trợ của chính phủ để giúp đàm phán tiếp cận", bà nói.

Theo Bangkok Post